Uwaga!
Wiadomość, którą oglądasz ma format starej strony. W niektórych przeglądarkach mogą wystąpić problemy z wyświetlaniem.

Zamknij

Poznajcie czołg T-72M4 CZ

Nie tak dawno temu miałem przyjemność spędzić dzień z 73 Batalionem Czołgów Sił Zbrojnych Republiki Czeskiej, dzięki czemu mogłem zajrzeć do wnętrza czołgu T-72M4 CZ. Pojazd ten został skonstruowany w oparciu o oryginalny model T-72 drugiej generacji, jednak został poddany całkowitej modernizacji do poziomu trzeciej generacji.

Trochę historii

Czołg T-72 jest na wyposażeniu Sił Zbrojnych Republiki Czeskiej od 1981 roku. Ma on w przyszłości zostać poddany dalszym, obszernym modernizacjom – na „liście życzeń” programu ulepszeń znajduje się między innymi zwiększona ochrona zarówno przed ostrzałem przeciwnika, jak i środkami promieniotwórczymi i chemicznymi.

Zakup czołgów T-72S (a później T-72S1) był tematem gorących dyskusji, jednak ze względu na ograniczenia finansowe i polityczne plany kupna zostały odłożone na później.

CV-12

W 1995 roku ogłoszono przetarg na nowy czołg T72-M1, który wygrała firma VOP 025 (Wojskowe Zakłady Naprawcze 025). Opracowano dwa prototypy czołgu – T-72M3 i M4.

Pojazdy różniły się jedynie napędem: czołg M4 był wyposażony w nowy silnik CV-12-TCA Condor (poniżej), który jest mi dobrze znany. Skąd? Jest to ten sam silnik brytyjskiej firmy Perkins Engines, który montowano w czołgach Challenger 2. Jedyną różnica jest moc, która dla czołgu M4 wynosi 1000 KM, podczas gdy Challenger 2 korzystał z silnika o mocy 1200 KM.

Dlaczego moc jest mniejsza? Porównajcie masę obu pojazdów:

  • T-72M4 – 48 t
  • Challenger 2 – 62,5 t

Główne zalety napędu NPP 2000-1 (według materiałów reklamowych):

  • Polepszone przyspieszenie od zera do 32 km/h z 13–15 s do 8,5 s. Maksymalna prędkość 61 km/h.
  • Znacznie większa zwrotność i manewrowość w terenie.
  • Lepsze funkcjonowanie w trudnych warunkach pogodowych.
  • Zmniejszenie nakładu pracy kierowcy (dużo łatwiejsza konserwacja).
  • Zmniejszenie ryzyka błędów związanych z czynnikiem ludzkim (wybór niewłaściwego biegu lub niewłączenie chłodzenia).
  • Znacznie większa niezawodność i wytrzymałość, co pozwala na wydłużenie czasu trwania misji.
  • Czas wymiany napędu: 2 godziny (ta liczba wydaje mi się dość zaniżona, ponieważ wymieniałem kilka takich napędów w czołgach Challenger 2).

W pełni automatyczna skrzynia biegów XTG-411-6 amerykańskiej firmy Allison Transmission o czterech biegach przednich i dwóch biegach wstecznych.

Dzień rozpoczął się od przejażdżki w deszczu na poligon szkoleniowy, gdzie sprawdziliśmy manewrowość pojazdu.

       

 

Chcecie zobaczyć ten czołg w akcji? Oto krótka, robocza wersja streszczenia filmowego z całego dnia.

 

Pokaz prędkości przejazdu przez most był bardzo imponujący (jak widać na filmie, w pewnym momencie czołg oderwał się od ziemi). Cóż, widzowie na pewno byli pod wrażeniem, ale dowódca wyszedł z czołgu na miękkich nogach. Pierwsza rzecz, która rzuca się w oczy weteranowi czołgów Challenger, to brak zawieszenia hydropneumatycznego.

Przeprawa przez wodę. Po zamontowaniu komina powietrznego czołg może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 5 metrów.

 

Uzbrojenie i układ celowniczy

Głównym uzbrojeniem czołgu jest działo gładkolufowe 2A46 (D-81TM) kal. 125 mm.

Działo jest wyposażone w mechanizm ładujący (poniżej), co jest zawsze interesujące dla brytyjskiego czołgisty. W skład wyposażenia wchodzi też system pełnej stabilizacji, pochłaniacz oparów oraz system wykrywania położenia lufy podobny do tego, który jest stosowany w czołgu Challenger 2. Dzięki niemu celowniczy może szybko sprawdzić, czy pozycja celownika odpowiada ustawieniu lufy.

W czołgu zamontowano też układ celowniczy TURMS-T (Tank Universal Reconfigurable Modular System) włoskiej firmy Officine Galileo, który skraca czas celowania i zwiększa prawdopodobieństwo trafienia przy pierwszym wystrzale. Sercem całego układu jest system TMC (Turret Management ballistic Computer), który zastąpił konsolę K1.

Zarówno celowniczy, jak i dowódca mają do dyspozycji stabilizowany celownik główny, który może pracować w trybie dziennym lub nocnym. Celowniczy może także korzystać z dalmierza laserowego.

Pod względem konfiguracji i sposobu wykorzystania celownik dowódcy przypomina wyposażenie czołgu Challenger 2. Pozwala on na prowadzenie walki w trybie „Hunter/Killer”, co oznacza, że dowódca może identyfikować i wyznaczać cele, podczas gdy celowniczy walczy z innym przeciwnikiem. Według materiałów źródłowych zasięg maksymalny w nocy wynosi 4200 m.

 

Celownik panoramiczny dowódcy

Moim zdaniem osłona na czoło jest dużo wygodniejsza w porównaniu z brytyjskimi odpowiednikami. Załoga powiedziała mi jednak, że przy długotrwałym korzystaniu nie są aż tak komfortowe.

       
Celownik dowódcy. Powiększenie: 4–12x w trybie dziennym, 5–13x w trybie nocnym
  Celownik celowniczego

 

W czołgu zainstalowano także olbrzymią liczbę urządzeń pomiarowych, w tym czujnik w wieży i czujnik meteorologiczny. Ten ostatni gromadzi informacje na temat warunków pogodowych, siły i prędkości wiatru itd., a następnie wysyła je do komputera, który koryguje obliczenia w oparciu o dane balistyczne, aby zwiększyć szanse trafienia przy pierwszym wystrzale.

Co ciekawe, podobno układ zwiększa szansę trafienia ruchomego celu z dystansu 2000 m o 80%.

 

Wieża

Dowódca ma do dyspozycji nieruchomą kopułę ze stabilizowanym celownikiem panoramicznym. Po prawej znajduje się nowe stanowisko karabinu kal. 12,7 mm. Zamocowano tam też karabin PKT kal. 7,62 mm (poniżej).

Pojazd jest dodatkowo wyposażony w polski system ostrzegania przed promieniowaniem laserowym SSC-1 firmy PCO. Dzięki niemu załoga jest informowana o wykryciu laserowymi urządzeniami obserwacyjnymi oraz o kierunku zagrożenia.

       
Czujniki systemu ostrzegania widoczne na zdjęciu   System ostrzegania przed promieniowaniem laserowym SSC-1

 

Kolejnym dodatkowym elementem jest niemiecki system wykrywania i gaszenia pożarów firmy Kidde Deugra. Jak sama nazwa wskazuje, służy on do automatycznego gaszenia ewentualnych pożarów.

 

Pancerz i systemy ochronne

Poza pancerzem kompozytowym czołg jest także wyposażony w pancerz reaktywny (Explosive Reactive Armour – ERA), który składa się w wielu płytek umieszczonych na płycie przedniej pancerza oraz czołowej i wierzchniej płycie wieży.

Zaprojektowany w Polsce pancerz DYNA (Dynamic Armour) chroni w pewnym stopniu przed pociskami kinetycznymi typu APFSDS (Armour Piercing Fin Stabilised Discarding Sabot) oraz pociskami, których energia powstaje w wyniku reakcji chemicznej, takimi jak HESH (High Explosive Squash Head).

Wspomniałem już wcześniej, że wiele elementów czołgu jest produkcji zagranicznej, jednak w budowę tego pojazdu było zaangażowanych także wiele firm czeskich. Ulepszona amunicja APFSDS-T kal. 125 mm została opracowana przez koncern Synthesia, a urządzenie GPS NBV-97 powstało w zakładach Letecke Pistroje Praha SRO. W kraju powstał także system neutralizacji min firmy Metra Blansko SP, który wykorzystuje detonatory magnetyczne.

Dzięki tym urządzeniom czołg T-72M4 CZ jest wyposażony zarówno w aktywne, jak i pasywne systemy obrony.

 

Podsumowanie

Mimo ograniczonego miejsca chciałem przedstawić Wam najważniejsze modyfikacje tego czołgu. Jest ich jednak o wiele więcej – na ich temat można by napisać całą książkę.

Jeździłem i strzelałem na starszych modelach T-72 i muszę przyznać, że to zupełnie inne doświadczenie. Porównywanie M4 z jego pierwowzorem to jak porównywanie Challengera 1 z Challengerem 2.

Jest to maszyna o dużym potencjale, chociaż na pewno nie nazwałbym jej wygodną. Gdybym spędził w tym czołgu dłuższy czas, pewnie nie wspominałbym tego najlepiej. Stanowiska załogi są ciasne, ale dzięki temu można było zmniejszyć wysokość czołgu, a także jego masę.

Pojazd jest zwrotny, celny i gwarantuje załodze dużą dozę ochrony.

To pewny i sprawdzony projekt, który został dostosowany do wymagań trzeciej generacji.

Chciałbym serdecznie podziękować chłopakom z 73 Batalionu Czołgów Sił Zbrojnych Republiki Czeskiej za ten wspaniały dzień. Dzięki za dopuszczenie do waszego czołgu brytyjskiego czołgisty.

 

Materiały źródłowe
  • 73 Batalion Czołgów – rozmowy
  • CZWeb.org
  • Globalsecurity.org
  • VOP 025 Novy – rozmowy
  • T72 Main Battle Tank 1974-93, autor: Steven Zaloga
  • Nimda Co. Ltd – korespondencja
Zamknij