Uwaga!
Wiadomość, którą oglądasz ma format starej strony. W niektórych przeglądarkach mogą wystąpić problemy z wyświetlaniem.

Zamknij

Rozwój japońskich czołgów – pierwsze kroki

Japonia podczas II wojny światowej przywodzi na myśl przede wszystkim honorowych wojowników, niebezpieczne samoloty, pilotów kamikadze i potężną marynarkę. Ale czołgi? Po co wyspiarskiemu krajowi czołgi?

Japonia była jedynym krajem poza terytorium Europy i Ameryki Północnej, który wyprodukował znaczną liczbę czołgów w trakcie II wojny światowej.

Ze względu na wojnę z Chinami w latach 30. XX wieku poziom produkcji czołgów w Japonii był wyższy niż w wielu krajach europejskich. W tym okresie Japonia znajdowała się w czołówce pod względem technologii konstrukcji czołgów i wprowadziła do swoich projektów kilka innowacji, takich jak silniki diesel i sterowanie za pomocą biegów.

W latach 40. XX wieku Japonia zajmowała piąte miejsce pod względem liczebności sił pancernych – wyższą pozycję miały jedynie Związek Radziecki, Francja, Wielka Brytania i Niemcy.

Jednak po 1941 roku zmiana strategicznych celów wojennych sprawiła, że japoński przemysł zaczął kłaść nacisk na potrzeby Cesarskiej Marynarki Wojennej kosztem produkcji na rzecz wojsk lądowych. Z tego względu prace konstruktorskie i produkcja czołgów na przestrzeni kilku kolejnych lat zostały znacznie ograniczone.


Czołg „żeński” Mk.IV na terenie Szkoły Piechoty w Chibie.

Jak do tego doszło

Na początku XX stulecia Japończycy byli zarówno ciekawi zachodnich zdobyczy technologicznych, jak i zainteresowani rozwojem własnego sprzętu wojskowego. W poszukiwaniu inspiracji zwrócili się w stronę Europy.

Japonia wypracowała ciekawą metodę prac badawczych: pozyskiwała najlepsze technologie europejskie, a następnie dostosowywała je do swoich wymagań. Dotyczyło to przede wszystkim konstrukcji okrętów wojennych – dziedziny, w której dużą rolę odgrywała brytyjska technologia.

Po I wojnie światowej Japonia zaczęła modernizować swoją armię w oparciu o doświadczenia nabyte podczas konfliktu.

Japończycy pozyskali niewielką liczbę czołgów w celu przeprowadzenia oceny ich przydatności – w październiku 1918 roku zamówiony został jeden brytyjski czołg Mark IV, a w 1919 roku także sześć brytyjskich czołgów średnich A Whippet i 13 francuskich czołgów Renault FT. Były one wykorzystywane głównie przez Cesarską Armię Japonii (CAJ), chociaż pod koniec rosyjskiej wojny domowej dwa Whippety zostały wysłane wraz z japońskimi oddziałami okupacyjnymi do Władywostoku. Pierwsze oddziały pancerne powstały w 1925 roku – pięć czołgów Renault FT zostało wcielonych do 1. Batalionu Czołgów 12. Dywizji, a Whippety weszły w skład samodzielnego oddziału w Szkole Piechoty w Chibie.

Czołgi Whippet w japońskiej armii.

 

Jedynym czołgiem zakupionym bezpośrednio do służby wojskowej był Renault NC – w 1929 roku zamówiono dziesięć egzemplarzy tego pojazdu. Ponieważ CAJ była przeciwna importowaniu sprzętu wojskowego, w tokijskiej dzielnicy Okubo powstało „Laboratorium Wojskowe” przeznaczone do badań i projektowania pojazdów mechanicznych i ich elementów. Osobny wydział tej instytucji zajmował się czołgami i pojazdami pancernymi.

Większość krajów rozpoczynających prace nad czołgami zaczynała od niewielkich pojazdów, jednak Japończycy od razu zajęli się pracami nad pojazdem, który w tamtych czasach kwalifikował się jako czołg średni. Wkrótce potem Biuro Techniczne CAJ w dzielnicy Okubo otrzymało pierwszą listę wymagań.

Pierwszy prototyp wykonano z miękkiej stali i wyposażono w główną wieżę w centrum, a także dodatkowe wieże z przodu i z tyłu pojazdu na wzór francuskiego Char 2C. Pojazd powstał latem 1926 roku w Arsenale w Osace, jednak ważący aż 16,3 tony czołg został uznany za zbyt ciężki. Był to pierwowzór późniejszych czołgów ciężkich Type 91 i Type 95 – oba projekty zostały zarzucone, ponieważ CAJ nie dopuściła pojazdów do służby ze względu na zbyt dużą masę.

Eksperymentalny czołg nr 1

 

W marcu 1927 roku Japonia pozyskała prototyp czołgu Vickers Model C, jednak silnik pojazdu zapalił się podczas prób, co skłoniło japońskich projektantów do korzystania z silnika diesel przy kolejnych projektach.

 

Type 89 Yi-Go

Kolejny projekt czołgu lekkiego został przyjęty do służby w 1929 roku pod nazwą Type 89 Yi-Go.

Niektórzy z Was być może rozpoznają w nim „niewielki pojazd” drużyny Kaczek (アヒルさんチーム, Ahiru-san Chimu) z popularnego serialu anime „Girls und Panzer”.

 

Produkcję czołgu średniego Type 89 powierzono Arsenałowi w Sagami, który ze względu na niewielkie możliwości produkcyjne zlecał część prac firmom cywilnym, między innymi Mitsubishi.

Jednocześnie produkowano dwie wersje czołgu Type 89: model 89A z silnikiem benzynowym o mocy 118 KM i 89B z dieslem o mocy 120 KM. Dodatkowo był to pierwszy czołg produkowany w Japonii, więc na różnych etapach prac produkcyjnych do obu modeli wprowadzono niewielkie poprawki. Większość zmian wynikała z doświadczeń żołnierzy.

Przykładowo, w późniejszych modelach zamieniono niewielką kopułę dowódcy w kształcie cylindra na bardziej praktyczny model z włazem dwuskrzydłowym, który ułatwiał wentylację i dostęp do wnętrza.

 


Japońscy żołnierze obok czołgu Type 89

 

Ponieważ produkcja czołgu Type 89 rozpoczęła się dopiero w 1931 roku, w 1930 roku CAJ zamówiła około dziesięć czołgów Renault NC, które wzięły udział w pierwszych akcjach sił pancernych (na terenie Chin).

Po incydencie mandżurskim w styczniu 1932 roku1 do Mandżurii została wysłana 1 Specjalna Kompania Czołgów wyposażona w czołgi Renault FT i NC. W incydencie szanghajskim 28 stycznia2 wzięła udział Samodzielna Kompania Czołgów, w skład której wchodziło pięć czołgów Type 89 i dziesięć czołgów Renault NC. Nowe czołgi spisywały się dobrze, jednak zawieszenie modelu Renault NC sprawiało dużo problemów, więc czołg został wycofany ze służby.

Z tego powodu, w momencie rozpoczęcia walk z Chińczykami w marcu 1933 roku 1. Specjalna Kompania Czołgów była wyposażona jedynie w czołgi Type 89.

Początkowo produkcja czołgu Type 89 była dość niewielka – dopiero po 1933 roku napędzany dieslem model Type 89 stał się głównym japońskim czołgiem. Z tego okresu pochodzi aż 291 z 404 czołgów, które zostały wyprodukowane aż do zakończenia produkcji w 1939 roku.

Dzięki masowej produkcji czołgów w 1933 roku możliwe było utworzenie trzech pierwszych japońskich pułków pancernych: 1. Pułk w Kurume, wyposażony w czołgi Renault FT, 2. Pułk Czołgów w Szkole Piechoty w Chibie, w którego skład wchodził oddział czołgów Whippet oraz 3. Pułk, także w Kurume. Do działań wojennych jako pierwszy trafił 1. Pułk Czołgów, który został wysłany na terytorium Chin do Armii Kwantuńskiej3.

Położenie Mandżukuo (kolor czerwony) wewnątrz sfery wpływów Cesarstwa Japonii.

 

W swoim czasie Type 89 był jednym z najlepszych czołgów na świecie. Mniej podatny na awarie mechaniczne w porównaniu ze swoim poprzednikiem, Renault FT, cieszył się uznaniem żołnierzy.

Dla porównania, w tym samym okresie Niemcy i ZSRR nadal opracowywały czołgi Leichttraktor i MS1, a Yi-Go dopiero rozpoczynał swoją karierę.

 

Specyfikacje: Type 89 I-Go  
Wymiary (d-s-w) 5,73 x 2,13 x 2,56 m
Całkowita masa (w gotowości bojowej) 9,9 tony (metrycznej)
Załoga 4 (dowódca, kierowca, ładowniczy, celowniczy)
Uzbrojenie Type 90 57 mm - 2 x kar. masz. Type 91 6,5 mm
Pancerz 6 - 17 mm
Napęd

Chłodzony powietrzem 6-cylindrowy silnik rzędowy Mitsubishi A6120VD (diesel)

120 KM (90 kW) / 1800 obr./min, 14 300 cm3
Zasięg (na drodze):          150 km

Łączna liczba wyprodukowanych egzemplarzy (obu typów)   409


 

Późniejsze lata

Wczesne sukcesy Japonii podczas Wojny na Pacyfiku zademonstrowały, jak umiejętnie i pomysłowo można wykorzystać czołgi na terenie, który ograniczał ich zastosowanie według dowódców brytyjskich i amerykańskich.

Po pierwszych zwycięstwach przeciw siłom aliantów Japończycy zaczęli stosować strategię defensywną. Priorytetem w produkcji stały się okręty wojenne i samoloty, które przejęły na siebie główny ciężar morskich kampanii defensywnych. Dlatego też mimo znaczącej roli czołgów w japońskich zwycięstwach z lat 1941-42, ich produkcja spadła.

Co więcej, nie pojawiały się nowe projekty czołgów, ponieważ Japonia nadal polegała na europejskich rozwiązaniach, które wyznaczały drogę dla japońskich prac badawczych.

Filipiny, 8 grudnia 1941 roku – 8 stycznia 1942 roku.

 

Trzonem sił pancernych CAJ był czołg lekki Type 95 Ha-Go – do końca wojny wyprodukowano 2300 egzemplarzy tego pojazdu.

Pozostałymi fundamentami Cesarskiej Armii Japońskiej były Type 97 Chi-Ha oraz jego ulepszona wersja, Type 97 ShinhoTo Chi-Ha.

Żaden z tych pojazdów opancerzonych nie był skuteczny w walce z alianckimi odpowiednikami. Poważnym przeciwnikiem dla czołgów Type 95 okazała się amerykańska seria M3, natomiast Shermany stanowiły olbrzymią przeszkodę dla serii czołgów Chi-Ha.

 

Pod koniec wojny Japonia wprowadziła wytrzymalsze modele, takie jak następca czołgu Type 97 Chi-Ha – Type 3 Chi-Nu, który radził sobie lepiej w starciach z czołgami M4 Sherman. Ze względu na przeciążenie przemysłu i bombardowanie Japonii do momentu zakończenia wojny powstały tylko 144 czołgi tego typu. Pojazdy te nie ruszyły na front, ponieważ miały bronić Wysp Japońskich.

Dodatkowo Japończycy opracowali czołg Type 4 Chi-To. Był to japoński odpowiednik niemieckiego czołgu Panther. Został on wyposażony w długie działo kal. 75, aby mógł zmierzyć się z czołgami T-34. Pierwsze jednostki tego typu opuściły fabrykę na kilka tygodni przed zakończeniem wojny i nigdy nie uczestniczyły w walce. Wyprodukowano jedynie sześć zestawów podwozia i dwa kompletne czołgi.

Czołg ciężki Type 4 Chi-To.

 

Mimo to Japonia była jedną z największych potęg pancernych na świecie, a biorąc pod uwagę okoliczności, opracowała też szereg ciekawych rozwiązań i projektów. Wiele z nich będziecie mieli okazję zobaczyć w grze.

 

Materiały źródłowe:

  • Zaloga, Steven J. Japanese Tanks 1939–45.
  • Coox, Alvin D. Nomonhan; Japan Against Russia, 1939.
  • Jane's World War II Tanks and Fighting Vehicles; autor: Leland Ness
  • Ogólnodostępne źródła

 



1 Incydent mukdeński, zwany także incydentem mandżurskim, był prowokacją przeprowadzoną w 1931 roku przez japońskich żołnierzy. Był to pretekst do japońskiej inwazji na północno-wschodnią część Chin, znaną jako Mandżuria.

2 Krótka wojna między siłami Republiki Chińskiej i Cesarstwa Japońskiego.

3 Grupa Cesarskiej Armii Japonii, która w dużym stopniu przyczyniła się do utworzenia kontrolowanego przez Japonię Cesarstwa Mandżukuo.

Zamknij