Uwaga!
Wiadomość, którą oglądasz ma format starej strony. W niektórych przeglądarkach mogą wystąpić problemy z wyświetlaniem.

Zamknij

Bitwa pod Flers-Courcelette: Narodziny czołgu

Według pamiętnych słów Basila Liddella Harta, „Somma była chwałą i cmentarzem” armii Kitchenera. Dla państw Ententy szybko stało się jasne, że przerwanie linii frontu nad Sommą, pomimo sukcesów Francuzów, jest niemożliwe. Zdecydowali się przeprowadzić kampanię na wyczerpanie. Bitwa skończyła się 18 listopada. Siły Ententy posunęły się naprzód tylko około 11 km kosztem 418 000 ofiar wśród Brytyjczyków i 195 000 wśród Francuzów. Po stronie niemieckiej straty sięgnęły 615 tysięcy zabitych bądź rannych.

Major Ernest Shepard

 

Kompania C, czołg Mark I (C. 19 „Klan Leslie”) Chimpanzee Valley, 15 września 1916 r.

Bitwa pod Flers-Courcelette była trzecią i ostatnią główną ofensywą przeprowadzoną przez żołnierzy armii brytyjskiej w bitwie pod Sommą. Starcie pod Flers-Courcelette, w założeniu mające być jednym z podrzędnych natarć, przerodziło się w bitwę, która znacząco zmieniła losy I wojny światowej i na zawsze odmieniła oblicze sztuki wojennej.

Guards Division, Somma, wieczór 15 września 1916 r. (Kliknij, aby powiększyć zdjęcie).

Ofensywa nad Sommą trwała przez lato i jesień 1916 r., zaś sama bitwa pod Flers-Courcelette rozpoczęła się 15 września. Walki trwały przez cały tydzień.

Głównym celem natarcia miało być przełamanie linii umocnień niemieckich poprzez zmasowany ostrzał artyleryjski i atak piechoty. Wyrwa w linii frontu miała zostać wykorzystana przez kawalerię do kontynuowania natarcia.

 

Preludium

Latem 1915 r. stało się jasne, że zwycięstwo będzie zależeć od przełamania dominacji walki pozycyjnej na polach bitew frontu zachodniego. Rozpoczęto realizację projektu „lądowego pancernika”, który miał poradzić sobie z okopami, zasiekami i stanowiskami broni maszynowej.

Projekt prowadzony był przez organizację Landships Committee (Komitet Okrętów Lądowych), mały zespół powołany w lutym 1915 r. przez pierwszego lorda admiralicji, Winstona Churchilla.

Celem zespołu było stworzenie opancerzonego pojazdu, który byłby w stanie przełamać impas wojny pozycyjnej.

Latem 1915 r. powstał pierwszy prototyp – „Little Willie”.  Był pierwszym faktycznie ukończonym prototypem czołgu w historii. Miejsce powstania: William Foster & Company of Lincoln.

William Foster & Company of Lincoln podczas I wojny światowej

Projektu ten doprowadził ostatecznie do powstania modelu Mark I, pierwszego na świecie czołgu, który wziął udział w walce. Pojazd nazwano „tank” (cysterna), co miało zmylić Niemców. Mieli oni sądzić, że pojazd będzie przeznaczony do dostarczania wody na tereny cierpiące na jej brak.

Pierwszy prototyp Mark I został wyprodukowany w styczniu 1916 r. Niecałe 6 miesięcy po pierwszym teście generał Douglas Haig, dowódca British Expeditionary Force (BEF), a później głównodowodzący bitwy nad Sommą, chciał rzucić czołgi do zmasowanego ataku już pierwszego dnia natarcia.

Little Willie w pracowni Williama Fostera w 1915 r.
(Kliknij, aby powiększyć zdjęcie).

Późniejszy typ Little Willie z przedłużonymi gąsienicami i bez wieży w Muzeum Czołgów w Bovington (Kliknij, aby powiększyć zdjęcie).

 

Sprzeciw wobec tego planu był ogromny, głównie dlatego, że fabryki nie byłyby w stanie wyprodukować pojazdów na czas. Drugim głównym powodem był pomysł, aby istnienie czołgów utrzymać w tajemnicy do czasu wyprodukowania dostatecznej ich ilości, co zwiększyłoby szansę na przełamanie linii frontu w pojedynczym głównym natarciu.

Czołgi dostarczono dwa i pół miesiąca później. Haig nakazał generałowi Henry‘emu Rawlinsonowi, dowódcy 4 Armii, włączyć nowe maszyny do planów bitewnych.

Bitwa

Bitwa rozpoczęła się 15 września 1916 r. Jej przebieg zszokował wszystkich.

Zaskoczone niemieckie oddziały podały się na odcinku frontu długości około 1,8 km siłom brytyjskim (BEF) i kanadyjskim.  Niemniej jednak ten sukces nie stanowił strategicznego zwycięstwa, jako że oddziały aliantów napotkały wiele przeszkód. 

Mk. I C13 dowodzony przez porucznika Johna Dashwooda przed pierwszą bitwą pod Flers-Courcelette we wrześniu 1916 r.

Działania czołgów na polu bitwy były niespójne.  Z zamówionych 49 czołgów tylko 32 były w stanie dotrzeć na wyznaczone miejsca, 7 z nich nie mogło ruszyć po rozpoczęciu bitwy, więc tylko 25 pojazdów dołączyło do ataku. 

Ostatecznie w aspekcie psychologicznym czołgi zrobiły duże wrażenie – zachęciły atakujących do natarcia, a broniących zmusiły do wycofania się.

Zupełnie inaczej wyglądał wkład taktyczny. Czołgi zapewniły niewielką przewagę atakującym i nikłe wsparcie w boju, jako że większość z nich zepsuła się po drodze lub została unieruchomiona przez niesprzyjający teren. W rzeczywistości tylko 9 czołgów osiągnęło niemieckie umocnienia i przebiło się przez nie.

Haiga ostrzegano przed przedwczesnym użyciem czołgów. Teren był nierówny, a żołnierze nie byli odpowiednio przeszkoleni w używaniu tych maszyn.  Drugi atak przeprowadzono 17 września 1916 r., lecz zła pogoda i ogromne straty zaważyły na decyzji o wstrzymaniu natarcia.

Czołgi w akcji

 

Po natarciu

Moje biedne „lądowe pancerniki” wypuszczono przedwcześnie i w trywialnym celu...Ta bezcenna idea – jeśli wykorzystać ją w całości i z należytym rozmachem, zapewniłaby wielkie i wspaniałe zwycięstwo – została ujawniona Niemcom tylko po to, by zająć kilka zrujnowanych wsi. 

Pierwszy Lord Admiralicji, Winston Churchill

 

W dniu rozpoczęcia bitwy zginął Raymond Asquith, syn brytyjskiego premiera (H. H. Asquitha), zaś Harold Macmillan, przyszły premier, został poważnie ranny.

Ostatecznie Bitwa nad Sommą trwała jeszcze przez kolejne 2 miesiące po bitwie pod Flers-Courcelette, lecz kolejne plany nie zakładały tak wielkich celów.

Niemniej jednak bitwa pozostawiła po sobie trwały ślad w historii: czołgi. Zastały ujawnione światu, a następnie ulepszone na podstawie doświadczeń zdobytych pod Flers-Courcelette. Zmieniono taktykę i pod koniec wojny czołgi okazały się nadzwyczajną bronią – po obu stronach.  

Niemieckie A7V pojawiły się w Roye 21 marca 1918 r.

 

Śledźcie Challengera na   !

 

Źródła:

  • John E. Lewis, The Mammoth Book of Battles, 1999.
  • David Fletcher, British Mark I Tank 1916, 2014.
  • Domena publiczna

 

Dowódcy, do boju!

Zamknij